شهرستان تفرش طی دهه های اخیر به یکی از بازیگران مؤثر در ساختار اقتصادی منطقه مرکزی ایران تبدیل شده؛ نقشی که فراتر از مرزهای استانی بوده و تأثیرات آن در حوزه های مختلفی از بازار کار تا زنجیره تأمین محصولات کشاورزی و خدمات مشاهده می شود. گزارش حاضر به بررسی ابعاد اقتصادی این تأثیرات می پردازد و چشم اندازی از فرصت ها و چالش های پیش رو ارائه می دهد.
سیر تحول اقتصادی و جایگاه منطقه ای در سال های اخیر تفرش روندی از تغییرات ساختاری را تجربه کرده است؛ از اقتصاد محلی مبتنی بر کشاورزی و دامداری به سمت فعالیت های متنوع تر از جمله صنایع کوچک، واحدهای خدماتی و فعالیت های دانش بنیان. نزدیکی جغرافیایی به مراکز شهری استان مرکزی و مسیرهای ارتباطی میان استانی، این شهرستان را به نقطه ای برای توزیع کالا و نیروی کار تبدیل کرده است که به صورت بالقوه می تواند نقش واسطه ای در اقتصاد منطقه مرکزی ایفا کند.
تأثیر بر بخش کشاورزی و امنیت غذایی منطقه اقتصاد تفرش هنوز وابستگی قابل توجهی به کشاورزی دارد. محصولات باغی و زراعی این شهرستان، هم بازار محلی را تأمین می کند و هم به بازارهای هم جوار عرضه می شود. چند اثر کلیدی در این بخش قابل ذکر است:
- تأمین اقلام مصرفی: تولیدات تفرش بخش از نیازهای مصرفی شهرستان های اطراف را پوشش می دهد و فشار کمتری بر شبکه توزیع مرکزی وارد می آورد.
- تنوع بخشی محصولات: کشاورزی متنوع در تفرش باعث می شود ریسک تأمین اقلام کشاورزی برای بازار منطقه کاهش یابد.
- اشتغال فصلی و درآمد روستایی: فعالیت های کشاورزی و باغداری منبع مهم درآمد خانواده های روستایی بوده و مانع از مهاجرت بی رویه به شهرهای بزرگ می شود.
صنعت، صنایع دستی و واحدهای کوچک تولیدی پسابهره گیری از ظرفیت های انسانی و منابع محلی، صنایع کوچک و کارگاه های تولیدی در تفرش رشد یافته اند. این واحدها عمدتاً در قالب صنایع تبدیلی کشاورزی، صنایع غذایی محلی، و صنایع دستی ساماندهی شده اند. تأثیرات اقتصادی این بخش ها عبارت اند از:
- ایجاد فرصت های شغلی محلی و کاهش نرخ بیکاری در سطح شهرستان و مناطق همجوار.
- افزایش ارزش افزوده محلی از طریق تبدیل مواد خام به محصولات نهایی.
- تقویت زنجیره تأمین منطقه ای با تأمین مواد اولیه یا محصولات نیمه تمام برای واحدهای صنعتی در استان مرکزی.
نیروی انسانی و اثرات جمعیتی وجود نیروهای تحصیل کرده، به ویژه دانش آموختگان دانشگاه ها و مراکز آموزشی محلی، یک مزیت رقابتی برای تفرش محسوب می شود. این نیروی انسانی به چند شیوه بر اقتصاد منطقه مرکزی اثرگذار است:
- تقویت ظرفیت های پژوهشی و فناورانه: مراکز آموزشی و پژوهشی محلی می توانند به توسعه پروژه های کوچک مقیاس صنعتی و خدماتی کمک کنند.
- جریان نیروی کار مهاجرت معکوس: در شرایطی که اشتغال پایدار فراهم شود، تمایل به بازگشت یا ماندگاری نیروی کار ماهر افزایش می یابد و این موضوع به کاهش کمبود نیروی متخصص در برخی صنایع منطقه منجر می شود.
- ایجاد شبکه های اشتغال میان شهرستان ها: کارگران و متخصصان از تفرش به شهرهای اطراف رفت وآمد دارند و مهارت ها و درآمدها به صورت منطقه ای توزیع می شود.
زیرساخت ها، حمل ونقل و دسترسی بازار نقش تفرش در شبکه حمل ونقل منطقه ای، از طریق خطوط جاده ای و ارتباطات تجاری، قابل توجه است. بهبود زیرساخت ها در چند سال اخیر سبب شده تا کالاهای تولیدی تفرش سریع تر و با هزینه کمتر به بازارهای مرکزی انتقال یابند. این وضعیت پیامدهای زیر را به همراه دارد:
- کاهش هزینه لجستیک برای تولیدکنندگان محلی و افزایش رقابت پذیری محصولات.
- افزایش جذابیت سرمایه گذاری در بخش های تولیدی که به بازارهای منطقه ای متکی اند.
- تقویت ارتباطات تجاری میان شرکت های کوچک و متوسط در تفرش و بنگاه های بزرگ تر در استان مرکزی.
سرمایه گذاری، درآمدهای محلی و توسعه شهری افزایش فعالیت های اقتصادی در تفرش منجر به رشد درآمدهای محلی و توان مالی شهرداری ها و نهادهای محلی شده است. این منابع مالی قابل استفاده برای توسعه زیرساخت شهری، خدمات عمومی و پروژه های عمرانی است که به نوبه خود محیط سرمایه گذاری را بهبود می بخشد. در کنار این، جریان سرمایه گذاری خصوصی نیز رو به افزایش بوده و پروژه های کوچک صنعتی و خدماتی شکل گرفته اند.
چالش ها و ریسک های پیش رو با وجود فرصت ها، چند چالش ساختاری مانع از بهره برداری کامل از ظرفیت های تفرش می شود:
- محدودیت در دسترسی به بازارهای بزرگ مقیاس و ضعف برندینگ محصولات محلی.
- کمبود سرمایه گذاری در فناوری های نوین و فرآوری محصولات کشاورزی که مانع افزایش ارزش افزوده می شود.
- نیاز به آموزش فنی و مدیریتی برای کارآفرینان و کارگران محلی جهت رقابت در بازارهای منطقه ای.
فرصت ها و راهکارهای پیشنهادی برای تقویت نقش اقتصادی تفرش در منطقه مرکزی، اقدامات زیر می تواند مؤثر باشد:
- توسعه بازارهای صادراتی و بازاریابی مدرن برای محصولات محلی.
- سرمایه گذاری در صنایع تبدیلی کشاورزی و فناوری های کم هزینه برای افزایش عمر مفید محصولات.
- برنامه های توانمندسازی نیروی کار و ارتقای مهارت های فنی و مدیریتی.
- تقویت زیرساخت های حمل ونقل و ارتباطات دیجیتال برای کاهش هزینه های توزیع.
جمع بندی شهرستان تفرش از منظر اقتصادی به یک بازیگر منطقه ای تبدیل شده که توانایی تأثیرگذاری در سطوح مختلف بازار، اشتغال و توسعه زیرساخت های منطقه مرکزی را دارد. از طریق سرمایه گذاری های هدفمند در صنایع تبدیلی، آموزش نیروی کار و بهبود دسترسی به بازارها می توان تأثیرات مثبت این شهرستان را تشدید کرد و نقش آن را در توسعه متوازن منطقه مرکزی ایران تقویت نمود. چشم انداز موفقیت بستگی مستقیم به هم افزایی بین سیاست گذاران محلی، بخش خصوصی و نهادهای توسعه ای دارد.
چقدر قشنگ