چالش های کشاورزی در شهرستان تفرش و راه حل های پیشنهادی
تفرش — کشاورزی در شهرستان تفرش، یکی از بخش های مهم فعالیت اقتصادی و اجتماعی منطقه، در سال های اخیر با مجموعه ای از چالش های ساختاری و محیط زیستی مواجه شده است که تهدیدی جدی برای پایداری تولید و معیشت کشاورزان محلی به شمار می رود. گزارش پیش رو به بررسی مهم ترین مشکلات حوزه کشاورزی در تفرش پرداخته و مجموعه ای از راه حل های عملیاتی و سیاستی را پیشنهاد می دهد.
وضعیت کلی میزان اشتغال مستقیم و غیرمستقیم در بخش کشاورزی تفرش قابل توجه است؛ محصولات دامی و زراعی محلی سهم قابل توجهی در تأمین غذا و درآمد خانوارها دارند. با این حال کاهش بازدهی زمین ها، محدودیت های آبی و افزایش هزینه های تولید موجب شده تا سطح درآمد کشاورزان کاهش یابد و انگیزه نسل جوان برای ادامه فعالیت کشاورزی کاهش پیدا کند.
مهم ترین چالش ها
- کمبود و ناپایداری منابع آب کاهش نزولات جوی، افت سفره های آب زیرزمینی و عدم بهبود شبکه های آبیاری سنتی باعث شده بخش بزرگی از زمین های کشاورزی در معرض تنش آبی قرار گیرد. سیستم های آبیاری غرقابی و هدررفت آب در مزارع از عوامل تشدیدکننده این مشکل است.
- فرسایش خاک و کاهش حاصلخیزی تراکم کشاورزی، استفاده نامناسب از کودهای شیمیایی و نبود برنامه های مدیریت خاک باعث کاهش مواد آلی و تخلخل خاک شده است. فرسایش بادی و آبی نیز سطح خاک مرغوب را کاهش می دهد.
- پیری جمعیت کشاورز و کمبود نیروی جوان ترکیب سنی کشاورزان در تفرش به سمت پیری پیش می رود و مهاجرت جوانان به شهرها سبب کمبود نیروی کار و افت نوآوری در مزارع شده است.
- ضعف دسترسی به بازار و نوسانات قیمت عدم دسترسی به بازارهای رقابتی، کمبود تشکل های بازاریابی و نوسانات قیمتی محصولات باعث می شود کشاورزان نتوانند برنامه ریزی مالی بلندمدت انجام دهند.
- بیماری ها، آفات و مدیریت نامناسب کود و سم افزایش پایداری آفات و ظهور بیماری های نوظهور به دلیل تغییرات اقلیمی و کاربرد ناصحیح نهاده ها، خسارت های قابل توجهی به محصول وارد می کند.
- کمبود سرمایه گذاری و دسترسی محدود به اعتبار سازوکارهای تأمین مالی موجود برای کشاورزان خرد ناکافی بوده و شروط بازپرداخت سخت، مانع سرمایه گذاری در به روزرسانی تجهیزات و زیرساخت ها می شود.
راه حل های پیشنهادی
- مدیریت و بهینه سازی مصرف آب توسعه آبیاری قطره ای و سیستم های نوین آبیاری با حمایت فنی و یارانه ای، به همراه آموزش کشاورزان برای کاهش هدررفت آب. بازسازی و مرمت قنوات و حوضچه های کوچک آبگیر در مناطق مرتفع برای ذخیره سازی روان آب ها. اجرای طرح های ساماندهی آب باران و کنترل برداشت از سفره های زیرزمینی به صورت منطقه ای.
- توسعه آبیاری قطره ای و سیستم های نوین آبیاری با حمایت فنی و یارانه ای، به همراه آموزش کشاورزان برای کاهش هدررفت آب.
- بازسازی و مرمت قنوات و حوضچه های کوچک آبگیر در مناطق مرتفع برای ذخیره سازی روان آب ها.
- اجرای طرح های ساماندهی آب باران و کنترل برداشت از سفره های زیرزمینی به صورت منطقه ای.
- احیای خاک و ترویج کشاورزی حفاظتی ترویج تناوب زراعی، کشت گیاهان پوششی و افزودن کودهای آلی به منظور افزایش مواد آلی خاک. اجرای برنامه های مبارزه با فرسایش شامل احداث پشته ها و بادشکن ها در اراضی مستعد. آموزش کشاورزان در استفاده بهینه از کودهای شیمیایی و جایگزینی تدریجی با کودهای زیستی.
- ترویج تناوب زراعی، کشت گیاهان پوششی و افزودن کودهای آلی به منظور افزایش مواد آلی خاک.
- اجرای برنامه های مبارزه با فرسایش شامل احداث پشته ها و بادشکن ها در اراضی مستعد.
- آموزش کشاورزان در استفاده بهینه از کودهای شیمیایی و جایگزینی تدریجی با کودهای زیستی.
- تقویت سازمان های کشاورزی و تشکل ها حمایت از تشکیل و تقویت تعاونی ها و اتحادیه های تولیدی برای بهبود قدرت چانه زنی در بازار و کاهش هزینه های ورودی. ایجاد بازارچه های محلی و کانال های عرضه مستقیم به مصرف کننده برای کاهش واسطه گری و ثبات قیمت.
- حمایت از تشکیل و تقویت تعاونی ها و اتحادیه های تولیدی برای بهبود قدرت چانه زنی در بازار و کاهش هزینه های ورودی.
- ایجاد بازارچه های محلی و کانال های عرضه مستقیم به مصرف کننده برای کاهش واسطه گری و ثبات قیمت.
- دسترسی به تأمین مالی و بیمه کشاورزی طراحی بسته های اعتباری بلندمدت با دوره تنفس برای سرمایه گذاری در تجهیزات آبیاری و گلخانه ای. گسترش بیمه محصولات با پرداخت حق بیمه مشوق برای کاهش ریسک کشاورزان در برابر نوسانات اقلیمی.
- طراحی بسته های اعتباری بلندمدت با دوره تنفس برای سرمایه گذاری در تجهیزات آبیاری و گلخانه ای.
- گسترش بیمه محصولات با پرداخت حق بیمه مشوق برای کاهش ریسک کشاورزان در برابر نوسانات اقلیمی.
- آموزش، ترویج و انتقال فناوری ایجاد مراکز مشاوره فنی و ترویجی در سطح شهرستان برای انتقال دانش نوین، از جمله تکنیک های کنترل آفات، مدیریت کود و بهره وری آب. حمایت از طرح های نمونه و پایلوت مانند مزرعه های الگو برای نشان دادن اثرگذاری فناوری های نوین.
- ایجاد مراکز مشاوره فنی و ترویجی در سطح شهرستان برای انتقال دانش نوین، از جمله تکنیک های کنترل آفات، مدیریت کود و بهره وری آب.
- حمایت از طرح های نمونه و پایلوت مانند مزرعه های الگو برای نشان دادن اثرگذاری فناوری های نوین.
- تشویق به نوسازی و مکانیزاسیون مناسب فراهم کردن یارانه هدفمند برای تجهیزات کم بهره بر مانند ماشین آلات سبک و ادوات صرفه جویی در نیروی کار. ترویج کشاورزی گلخانه ای و واحدهای تولید تحت پوشش برای افزایش بازده در هکتارهای محدود و کاهش نیاز به آب.
- فراهم کردن یارانه هدفمند برای تجهیزات کم بهره بر مانند ماشین آلات سبک و ادوات صرفه جویی در نیروی کار.
- ترویج کشاورزی گلخانه ای و واحدهای تولید تحت پوشش برای افزایش بازده در هکتارهای محدود و کاهش نیاز به آب.
پیشنهادات سیاستی و اجرایی
- تدوین برنامه جامع کشاورزی شهرستانی با مشارکت کشاورزان، نهادهای محلی و دانشگاه ها به منظور اولویت بندی اقدام ها.
- تخصیص بودجه منطقه ای برای پروژه های زیرساختی آب و خاک و پایش مداوم اثرات اقدامات.
- تسهیل فرآیندهای اداری برای تشکیل تعاونی ها و اخذ تسهیلات، به خصوص برای کشاورزان زن و جوانان.
جمع بندی حل چالش های کشاورزی در تفرش نیازمند ترکیبی از مداخلات فنی، مالی و نهادی است. اجرای سریع و هماهنگ راه حل های پیشنهادی می تواند به بازگرداندن پایداری اکوسیستم کشاورزی، افزایش درآمد کشاورزان و حفظ اشتغال محلی کمک کند. مسئولان محلی و ملی عملاً با سرمایه گذاری هدفمند و سیاست گذاری هوشمندانه این ظرفیت را دارند که کشاورزی تفرش را به مسیر توسعه پایدار بازگردانند.
